20 augustus Silogassen bij maïs: ontstaan, risico’s en veilig reageren

Er wordt regelmatig melding gemaakt van silogassen bij pas ingekuilde maïs. Vooral maïs die tijdens de groei droogtestress kreeg en kort na regen werd geoogst, vraagt extra aandacht. Door een verhoogd nitraatgehalte in de plant kunnen tijdens het inkuilen giftige stikstofoxiden ontstaan.

Wat zijn silogassen?

Tijdens het inkuilen begint de maïs te fermenteren. Daarbij ontstaan verschillende gassen. Naast koolstofdioxide kunnen ook stikstofoxiden vrijkomen, vooral stikstofmonoxide (NO) en stikstofdioxide (NO₂).

Vooral stikstofdioxide is gevaarlijk. Het gas is giftig voor mens en dier en kan bij hoge concentraties zichtbaar worden als een geelbruine tot roodbruine damp. Vertrouw echter nooit alleen op kleur of geur: gevaarlijke concentraties kunnen ook aanwezig zijn zonder dat je ze duidelijk ziet of ruikt.

NO₂ is zwaarder dan lucht. Daardoor kan het zich laag bij de grond, rond een sleufsilo, in putten of in andere lagergelegen en slecht geventileerde zones ophopen.

Hoe ontstaan silogassen bij maïs?

Maïs neemt stikstof uit de bodem vooral op in de vorm van nitraat. Onder normale groeiomstandigheden verwerkt de plant dat nitraat verder tot aminozuren en eiwitten. Tijdens droogte verloopt dat proces minder vlot. Nitraat kan zich daardoor ophopen in de plant, vooral in het onderste deel van de stengel.

Na regen neemt een droogtegestreste maïsplant opnieuw water en nitraat op. Die hernieuwde opname kan sneller verlopen dan de verwerking ervan in de plant. Het nitraatgehalte kan daardoor tijdelijk hoog blijven of verder oplopen.

Wordt dergelijke nitraatrijke maïs ingekuild, dan zetten chemische en microbiologische processen een deel van die stikstofverbindingen om. Daarbij kunnen stikstofoxiden ontstaan. Stikstofmonoxide reageert vervolgens met zuurstof en vormt bijkomend stikstofdioxide.

Kortom:

1. droogtestress remt de normale omzetting van nitraat;
2. na regen neemt de plant opnieuw water en nitraat op;
3. het nitraatgehalte in de maïs kan tijdelijk hoog zijn;
4. na het inkuilen worden stikstofverbindingen omgezet;
5. daarbij kunnen giftige stikstofoxiden ontstaan.

Wanneer is het risico op silogassen het grootst?

De vorming van silogassen kan al kort na het vullen en afsluiten van de silo beginnen. Het risico is vooral groot tijdens de eerste dagen na het inkuilen. Ook daarna kunnen lokaal nog gevaarlijke concentraties aanwezig zijn.

Wees extra voorzichtig wanneer maïs na droogte en regen werd geoogst, wanneer het gewas sterk gestrest was of wanneer het nitraatgehalte vermoedelijk hoog ligt.

Hoe herken je een gevaarlijke situatie?

• geelbruine, oranje of roodbruine dampen;
• een gaswolk rond de silo of kuil;
• opbollend plastic boven een sleufsilo of rijkuil;
• een scherpe of prikkelende geur;
• gas dat laag over de grond blijft hangen.

Zie je geen gas, dan betekent dit niet automatisch dat de situatie veilig is.

Hoe reageer je bij silogassen?

Zie je verdachte dampen of vermoed je silogassen? Blijf op afstand en ga bovenwinds staan. Houd ook andere personen en dieren weg uit de gevarenzone.

• Betreed geen silo, put of afgesloten ruimte om zelf te controleren.
• Prik een gasbel onder het plastic niet zelf open.
• Probeer een slachtoffer niet zonder geschikte onafhankelijke ademlucht uit een met gas gevulde ruimte te halen.
• Schakel bij zichtbaar gas, acute blootstelling of een gevaarlijke situatie de hulpdiensten in via 112.

Wat doe je na inademing van silogas?

Verlaat de gevarenzone onmiddellijk en ga naar frisse lucht. Stikstofdioxide kan de luchtwegen en longen beschadigen. Klachten kunnen ook vertraagd optreden.

Bij ademhalingsproblemen, hevig hoesten, benauwdheid, duizeligheid of een duidelijke blootstelling moet je medische hulp inschakelen. Bij ernstige klachten of een acute noodsituatie bel je 112.

Extra alert na droogte gevolgd door regen

Na een droge periode gevolgd door regen kan het nitraatgehalte van maïs tijdelijk verhoogd zijn. Dat vraagt niet alleen aandacht voor de voederwaarde en het nitraatgehalte van het rantsoen, maar ook voor de veiligheid rond de silo.

Wees tijdens het inkuilen en vooral de eerste dagen daarna extra alert. Blijf weg van verdachte gassen en schakel bij gevaar de hulpdiensten in.

Veelgestelde vragen over silogassen

Wanneer ontstaan silogassen?

Silogassen kunnen al kort na het inkuilen ontstaan. Het risico is vooral groot tijdens de eerste dagen na het vullen en afsluiten van de silo.

Waarom verhoogt regen na droogte het risico?

Na droogte kan nitraat zich in de maïsplant ophopen. Zodra het opnieuw regent, neemt de plant opnieuw water en nitraat op. Wanneer nitraatrijke maïs daarna wordt ingekuild, kunnen tijdens de fermentatie giftige stikstofoxiden ontstaan.

Wat moet je doen wanneer je roodbruine dampen ziet?

Blijf op afstand, ga bovenwinds staan en houd mens en dier uit de buurt. Betreed de silo niet en probeer het gas niet zelf te verwijderen. Schakel bij een gevaarlijke situatie de hulpdiensten in via 112.